Elevador da Glória

Elevador da Glória
Basisgegevens
Locatie	Lissabon
Vervoerssysteem	kabelspoorweg
Startdatum	24 oktober 1885
Lengte trajecten	265 meter
Aantal stations	2
Aantal voertuigen	2
Spoorwijdte	900 mm
Eigenaar	Companhia de Carris de Ferro de Lisboa
Portaal    Openbaar vervoer Portugal

De Elevador da Glória, ook wel Ascensor da Glória genoemd, is een kabelspoorweg in de Portugese stad Lissabon, die langs de Calçada da Glória loopt en Baixa (Praça dos Restauradores, op 17 m hoogte) verbindt met Bairro Alto (Jardim de São Pedro de Alcântara, op 61 m hoogte). Het is de drukste van de drie kabelbanen (officieel lijn 51E) die door Carris worden geëxploiteerd, en vervoert jaarlijks meer dan 3 miljoen passagiers.

De kabelspoorweg werd gebouwd door de Portugese ingenieur Raoul Mesnier du Ponsard, en ingehuldigd op 24 oktober 1885. Het was de tweede in zijn soort die in de stad werd gebouwd, op initiatief van de "Nova Companhia dos Ascensores Mecânicos de Lisboa".

Bij deze kabelspoorweg werden, zoals bij de meeste lijnen van dit type, twee voertuigen gebruikt die met een (ondergrondse) kabel via de top van de lijn met elkaar zijn verbonden. Als een wagen omhoog gaat, gaat de andere omlaag en helpt daarmee via de kabel om de andere omhoog te gaan.

Oorspronkelijk was hij uitgevoerd als waterballastbaan; bovenaan werd een tank onder het voertuig gevuld, die geleegd werd als het voertuig naar beneden was gezakt. In 1887 werd dit systeem vervangen door een stoommachine die de kabel aandreef. De spoorweg was voorzien van een tandheugel, type Riggenbach, en de wagen had een tandwiel. Dit diende niet de aandrijving maar was bedoeld als noodremsysteem.

De lijn werd in 1914 gesloten en volledig nieuw aangelegd. De tandheugel kwam daarbij te vervallen. De nieuwe wagens waren voorzien van elektromotoren voor de aandrijving. In september 1915 werd de lijn heropend.

Sinds februari 2002 is de kabelspoorlijn geklasseerd als nationaal monument.

De twee identieke wagens zijn 1 en 2 genummerd. Iedere wagen heeft aan beide uiteinden een cabine met een schakelkast en een rad voor de bediening van de handrem. De passagierscabine bevat twee banken in langsrichting. Er is plaats voor 42 passagiers; 22 zit- en 20 staplaatsen.

De onderstellen zijn zodanig geconstrueerd dat de wagens gedurende de rit vrijwel horizontaal blijven. Daardoor bevindt het uiteinde aan de dalzijde zich hoger boven de grond dan het uiteinde aan de bergzijde. De ingang is aan het wageneinde aan de bergzijde. In ieder onderstel bevinden zich twee elektromotoren. De bestuurder van de omhooggaande wagen regelt de snelheid, die van de dalende wagen kan een noodstop uitvoeren.

De elektrische voeding en de gelijktijdige regeling van de motoren in de beide wagens geschiedt via bovenleidingen. Hiervan zijn er vier; twee voor iedere wagen. De spoorbreedte is 90 cm, en tussen de rails is voor iedere wagen een centrale gleuf voor de kabelverbinding.

Op 3 september 2025, kort na 18u plaatselijke tijd, schoot de kabel los. Wagen 1, die zich op dat moment bijna aan het bovenste eindpunt bevond, reed ongecontroleerd ongeveer 200 meter naar beneden, ontspoorde in de enige bocht in de lijn en sloeg te pletter tegen de bebouwing. Wagen 2, die op het moment dat de kabel los schoot bijna beneden was, schoot de laatste meter naar beneden en kwam vast te zitten zonder te ontsporen.^[1]

Het ongeluk kostte zestien mensen het leven.^[2] De lichamen van vijftien doden werden geborgen uit de wrakstukken. Van de ernstig gewonden onder 21 mensen die gewond raakten, overleed er 's nachts een in het ziekenhuis. Van vijf gewonden was de toestand de volgende dag nog kritiek.^[2] De slachtoffers vielen zowel onder de inzittenden van het rijtuig, als onder voorbijgangers die over de Calçada da Glória liepen.^{[3][4][5][6][7]}

• Ascensor da Bica
• Elevador do Lavra

Zie de categorie Elevador da Glória van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.