Aryballos

De Macmillan-aryballos, gemaakt in Corinthe omstreeks 640 v.Chr. in roodfigurige stijl
Roodfigurige aryballos uit de omgeving van Athene (ca. 480-470 v.Chr.)

Een aryballos (Oudgrieks: αρύβαλλος) of aryballus (mv. aryballoi) is een bepaalde variant van het oud-Grieks aardewerk. Het was een klein, rond kruikje waarin olie gedaan werd. Die olie werd thuis, in het gymnasion of in badhuizen gebruikt.[1]

Uiterlijk

Door de hoge kosten van (geparfumeerde) olie betreft het hier altijd kleine kruikjes. Korinthe was een stad waar veel aryballoi geproduceerd werden. Deze kruikjes hadden altijd maar één oortje waaraan zij opgehangen of vastgehouden konden worden en een platte rand. Wanneer de kleine vaasjes in Athene werden geproduceerd, hadden ze vaak twee handvatjes, met een meer opstaande rand en schenktuit. Door het handvat werd wel een riempje gehaald, zodat men het kruikje aan de pols kon dragen.[2] De vorm met twee handvatten was vaak van latere datum dan de eerste kruik met slechts één handvat. De eerste aryballoi waren eivormig en gedurende de 8e en 7e eeuw werd de vorm ronder.[3] In de Hellenistische periode kregen de kruikjes een platte onderkant, zodat ze op zichzelf konden staan.[4]

Versieringen

Aryballoi kunnen versierd zijn op verschillende wijze. Zo zijn er voorbeelden van zwartfigurige aryballoi en roodfigurige aryballoi teruggevonden. Van deze laatste stijl is de bekende Macmillan-aryballos een rijkelijk versierd voorbeeld.[5] Ook andere stijlen, zoals de zeer vroege 'spaghetti-stijl' (zo genoemd omdat de versieringen wel wat weg hebben van aangebrachte sliertjes spaghetti) uit Rhodos, komen voor.[6] In uitzonderlijke gevallen werd er ook wel gebruik gemaakt van glas voor het vervaardigen van aryballoi. In deze gevallen is er vrijwel zeker sprake geweest van extreem waardevolle oliën waarvoor de glazen vaasjes werden gebruikt.[7]

Verspreiding en voorkomen

In Griekenland en Rome

De kruikjes evolueerden hoogstwaarschijnlijk uit de wijnkan. Deze oenochoë bestond waarschijnlijk al in de 9e eeuw.[4] Tussen 725 en 600 werden aryballoi in Rhodos geproduceerd, in navolging van eerdere vaasjes op Cyprus.[6] Al snel verschoof het zwaartepunt van de productie naar Korinthe, waar het de aryballos van de geometrische periode tot en met de klassieke periode geproduceerd werd. In de 3e eeuw v.Chr. werd deze plaats ingenomen door de uguentarium op voet, een ander kruikje om olie in te bewaren.[4]

Inca Aayballos (15e - vroege 16e eeuw) met onderaan de punt om hem in de grond vast te zetten

Rondom Athene zijn betrekkelijk weinig aryballoi teruggevonden. Er wordt wel gedacht dat dit verklaard kan worden doordat de Attische aryballoi veelal gemaakt waren van leder, dat de tand des tijds slecht doorstond.[8] Er zijn ook latere Romeinse voorbeelden gevonden, gemaakt van metaal.[9]

Inca aryballoi

In het Incarijk zijn vazen teruggevonden die al snel de naam aryballoi kregen, omdat ze qua vorm veel leken op de Griekse kruikjes. Groot verschil met de Griekse aryballoi is echter dat dit kleine kruikjes zijn en de Inca aryballoi grote vazen betreffen, variërend in grootte van net wat meer dan tien centimeter tot bijna één meter. De grotere Inca variant werd hoog op de rug gedragen wanneer deze vervoerd moest worden. De onderkant van de vaas had, in tegenstelling tot de latere Griekse kruikjes, een punt, die in de grond gestoken kon worden om de vaas rechtop te laten staan. De grotere kruiken werden veelal gebruikt om chicha, een alcoholische en rituele drank, in te vervoeren.[10][11]

Zie de categorie Aryballoi van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.