Armando

Zie Armando (producer) voor de gelijknamige producer.
Armando
Armando in 2012
Armando in 2012
Persoonsgegevens
Volledige naam Herman Dirk van Dodeweerd
Bijnaam Armando
Pseudoniem ArmandoBewerken op Wikidata
Geboren Amsterdam, 18 september 1929Bewerken op Wikidata
Overleden Potsdam, 1 juli 2018Bewerken op Wikidata
Geboorteland Vlag van Nederland Nederland
Opleiding en beroep
Opleiding gevolgd aan Universiteit van Amsterdam (1969; 1970), Europees Keramisch Werkcentrum (15 september 1992; 11 januari 1992)[1]Bewerken op Wikidata
Beroep kunstschilder
beeldhouwer
dichter
schrijver
violist
Werkveld jeugdliteratuur, podiumkunstBewerken op Wikidata
Oriënterende gegevens
Jaren actief 1964-2018
Stijl Hedendaagse kunst
Bekende werken De LadderBewerken op Wikidata
Werklocatie Amsterdam,[2] 's-Hertogenbosch (1992)Bewerken op Wikidata
Erkenning en lidmaatschap
Lid van Kunstacademie, Nederlandse Nul-bewegingBewerken op Wikidata
Archieflocatie RKD[3]Bewerken op Wikidata
Prijzen en erkenningen Herman Gorterprijs (1977), F. Bordewijk-prijs (1984),[4] Multatuliprijs (1984), De Gouden Ganzenveer (1987), Multatuliprijs (1989), Ridder in de Orde van Oranje-Nassau (1990), Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw (2006), Eremedaille voor Kunst en Wetenschap in Goud (2009), VSB Poëzieprijs (2011), Sikkensprijs (1979),[5] Van Looy-prijs (1985), De Grote Poëzieprijs (2011)[6]Bewerken op Wikidata
RKD-profiel
(en) IMDb-profiel
Dbnl-profiel
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
"Werkmanmonument" aan de Heresingel, Groningen
Fahne Hoofdstraat 21 Westerbork
Feldzug (1989), Begraafplaats Rusthof in Leusden
Liegende Gestalt (2005), UMCG Groningen
Boot 2006 (2008) in Amersfoort

Armando, geboren als Herman Dirk van Dodeweerd (Amsterdam, 18 september 1929 – Potsdam, 1 juli 2018),[7] was een Nederlandse kunstschilder, beeldhouwer, dichter, schrijver, violist, acteur, journalist, film-, televisie- en theatermaker. Armando was zijn officiële naam; zijn geboortenaam, het pseudoniem zoals hij het noemde, bestond voor hem niet meer. Zelf zag hij zijn werk als 'Gesamtkunstwerk', waarvoor zijn ervaringen uit de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van Kamp Amersfoort de basis vormden.

Biografie

Armando bracht zijn jeugd door in Amersfoort. Later studeerde hij een aantal jaren kunstgeschiedenis. Als beeldend kunstenaar maakte hij deel uit van de in 1958 door Jan Henderikse opgerichte Nederlandse Informele Groep (o.a. met Kees van Bohemen, Jan Henderikse, Henk Peeters, Jan Schoonhoven), die in 1960 opging in de Nederlandse Nul-beweging. De leden van de Nul-groep brachten in hun werk een geheel nieuwe, verwondering wekkende visie op bekende dingen. Een typisch voorbeeld: Armando creëerde Het zwarte water, een bassin gemaakt van zwart plastic, gevuld met enkele centimeters water, maar met een grote diepte-illusie.

Als een rode draad door zijn proza loopt de verwerking van het verleden door de overlevenden van de oorlog, vooral door de Duitsers zelf, en de vele schakeringen daarin die hij opmerkte.

Als dichter en kunstenaar was hij verder betrokken bij De Nieuwe Stijl en Gard Sivik. Naast de beeldende kunst en de literatuur was hij ook actief in de journalistiek, theater, televisie, muziek (als violist in het zigeunerorkest van Tata Mirando) en sport (waaronder amateurboksen). Hij speelde gedurende vijfentwintig jaar met Cherry Duyns en Johnny van Doorn in Herenleed, eerst in de televisieserie en daarna in de theaterversie - absurde, traag verlopende taferelen uit een leven met meester-knechtverhoudingen.

Vanaf 1979 woonde hij ruim 25 jaar afwisselend in Amstelveen en Berlijn, waar hij tot 1989 in het oude atelier van de nazi-beeldhouwer Arno Breker werkte. Vanaf die tijd woonde hij in Amstelveen, maar hij had plannen zich in Amersfoort te vestigen, de stad van 'zijn' museum, het Armando Museum. Op 22 oktober 2007 werd dit museum door een uitslaande brand geheel verwoest, waarbij vrijwel de gehele aanwezige collectie en een deel van het documentatie-archief verloren zijn gegaan. Een deel van de geredde collectie werd overgebracht naar het nieuwe Museum Oud Amelisweerd (MOA)[8] in Bunnik. De eerste tentoonstelling van deze collectie in Oud-Amelisweerd werd op 21 maart 2014 door prinses Beatrix geopend.

In 2013 verscheen zijn dichtbundel Stemmen. In november 2015 verschenen onder de titel Waarom 21 nieuwe gedichten bij Uitgeverij Koppernik.

In 2017 trad hij op met Ik hoorde dat er geluisterd werd, begeleid door de Oekraïense accordeonist en bandoneonist Oleg Lysenko, waarin hij voordroeg uit eigen werk.[9] In 2019, een jaar na diens dood, bracht Cherry Duyns met hetzelfde programma een ode aan Armando.

Armando overleed op 1 juli 2018 in de Duitse stad Potsdam.[10] Naar aanleiding van zijn overlijden heeft Museum Voorlinden een voor 2019 geplande overzichtstentoonstelling vervroegd. Deze zou in het kader staan van zijn negentigste verjaardag. De expositie was te bezichtigen tot 5 mei 2019.[11]

Het door hem ontwerpen kunstwerk Der Bogen in de openbare ruimte van Amstelveen, is het grootste kunstwerk dat hij ooit maakte voor de publieke ruimte.[12][13]

Onderscheidingen

Armando ontvangt de Gouden Ganzeveer in 1987

Publicaties

Voor 1970

  • Verzamelde gedichten, 1964
  • De SS'ers: Nederlandse vrijwilligers in de Tweede Wereldoorlog, interviews, samen met Hans Sleutelaar, 1967

1970-1979

  • Hemel en aarde: een heroïsche cyclus in 3 delen, gedichten, 1971 ISBN 90-234-0371-1
  • Vorstin der machtelozen, 1972
  • Dagboek van een dader, 1973 ISBN 90-218-2013-7
  • De denkende, denkende doden: herinneringen, 1973 ISBN 90-234-4433-7
  • Het gevecht: een gedicht, 1976 ISBN 90-6225-008-4
  • Herenleed, met Cherry Duyns, 1977 ISBN 90-234-0597-8
  • De ruwe heren: 9 benarde verhalen, 1978 ISBN 90-234-0638-9

1980-1989

  • Geschiedenis van een plek: Concentratiekamp Amersfoort, met Hans Verhagen en Maud Keus, 1980 ISBN 90-234-5268-2
  • Tucht: gedichten, 1971-1978, 1980 ISBN 90-234-4551-1
  • Aantekeningen over de vijand, 1981 ISBN 90-234-0732-6
  • Uit Berlijn, 1982 ISBN 90-234-0783-0
  • Machthebbers: verslagen uit Berlijn en Toscane, 1983 ISBN 90-234-0831-4
  • het plechtige, het donkere = das feierliche, das dunkle, gedichten 1984
  • Wat zegt? Wat doet?: verzameld Herenleed, met Cherry Duyns, 1985 ISBN 90-234-0933-7
  • Krijgsgewoel, 1986 ISBN 90-234-0912-4
  • Schuldige Landschaft, 1986 ISBN 90-70370-56-5
  • Der Baum, 1986 ISBN 90-5110-001-9
  • Holda de hond = Holda der Hund, 1987 ISBN 90-70370-73-5
  • Een nieuw leven bloesemt uit de ruïnes, 1987
  • De dieren en de bloemen, 1987
  • De straat en het struikgewas, 1988 ISBN 90-234-3055-7
  • De veldtocht: gedichten, 1989 ISBN 90-234-4683-6

1990-1999

  • Dirk de dwerg: en zeven andere sprookjes, 1990
  • De kleine verschijnselen = Minor incidents.Tekst in het Engels en Nederlands, 1991 ISBN 90-6354-056-6
  • Duits: herinneringen, 1991 ISBN 90-71466-60-4
  • Het plechtige gebouw, 1992 ISBN 90-70330-15-6
  • De boksers, 1993 ISBN 90-6005-473-3
  • De sprookjes, 1994 ISBN 90-258-3013-7
  • Voorvallen in de wildernis, 1994 ISBN 90-234-3369-6
  • Mensenpraat, 1994 ISBN 90-234-3403-X
  • Het Werkmanmonument door Armando, tekst: Armando ... et al., 1995 ISBN 90-72324-19-6
  • De hand en de stem, 1995
  • Herenleed: een ongerieflijk tweetal, met Cherry Duyns, 1996 ISBN 90-234-3527-3
  • Herenleed: vijfentwintig jaar weemoed en verlangen, met Cherry Duyns, 1997 ISBN 90-234-3686-5 (boek), ISBN 90-234-3654-7 (boek + video)
  • De prinses met de dikke bibs, 1997 ISBN 90-258-3018-8
  • De heideweg. Verhalen, 1998 ISBN 90-234-3769-1
  • De naam in een kamer: een gedicht, 1998 ISBN 90-234-4782-4
  • Het schuldige landschap = Die schuldige Landschaft, / Armando; vert. Anne Stolz; fotogr. Ronald Hoeben ... et al., 1998 ISBN 90-71877-27-2
  • Takke de tovenaar, 1999 ISBN 90-276-4069-6
  • Verzamelde gedichten, 1999 ISBN 90-234-4794-8
  • Dierenpraat, 1999 ISBN 90-258-3021-8 (geb.), ISBN 978-90-258-3021-2 (geb.)
  • We waren zo heerlijk jong: Duitse herinneringen, 1999 ISBN 90-234-3864-7

Na 2000

  • De haperende schepping, 2003 ISBN 90-457-0241-X
  • Schoonheid is niet pluis: verzameld proza, 2003 ISBN 90-234-1079-3
  • Het wel en wee, 2005 ISBN 90-457-0283-5
  • Gedoe, 2006 ISBN 90-457-0044-1
  • Landschap: gedichten en tekeningen, 2006
  • Hemel en aarde. Het gevecht = Ciel et terre. La bataille, 2007
  • Soms, 2007 ISBN 978-90-457-0023-6
  • Hemel en aarde. De schepping, 2007
  • Nee, 2008 ISBN 978-90-457-0158-5
  • Dierenpraat en andere dierverhalen, 2009 ISBN 978-90-457-0247-6
  • Gedichten 2009, 2009 ISBN 978-90-457-0308-4
  • Eindelijk, 2009 ISBN 978-90-457-0287-2
  • Berlijn, 2009 (bundeling van stukken uit Uit Berlijn, Machthebbers en Krijgsgewoel) ISBN 978-90-457-0286-5
  • De stilte, 2010
  • Ze kwamen, 2011 ISBN 978-90-457-0456-2
  • Herenleed: De heraut, De buitenstaander, De damesgestalte, met Cherry Duyns, 2013 ISBN 978-94-6076-170-6
  • Stemmen gedichten, 2013 ISBN 978-90-254-4119-7
  • Ter plekke - De ultrakorte verhalen tot nu toe, 2014 ISBN 978-90-254-4419-8
  • Waarom, 21 gedichten, 2015 ISBN 978-94-92313-02-7

Postuum verschenen

  • Liever niet. Gedichten, 2017 ISBN 978-90-254-5024-3
  • Toch. Nagelaten werk, 2019 ISBN 978-90-254-5689-4

Werk in openbare collecties (selectie)

Literatuur (selectie)

  • Elbrig de Groot ... et al.; vert. Anne Stolz ... et al. Armando : 100 tekeningen, 1952-1984 = 100 Zeichnungen, 1952-1984 = 100 drawings, 1952-1984, 1985 ISBN 90-6918-001-4
  • Louis Ferron (eindred.). Armando. Schilder-schrijver. Uitg. ter gelegenheid van de uitreiking van de 5-jaarlijkse Jacobus van Looy-prijs aan Armando ISBN 90-6091-232-2
  • J. Heymans, Een boom: over Armando. Baarn: De Prom, 1999. ISBN 90-6801-623-7
  • Ernst van Alphen, Armando. vormen van herinnering, 2000 ISBN 90-5662-172-6
  • Geertruida Johanna Maria Favié, Mijn schuld is niet van hier. Het poëtische oeuvre van Armando, 2005. Proefschrift Vrije Universiteit Amsterdam ISBN 90-8659-017-9
  • F. Kuyvenhoven, Index Nederlandse beeldende kunstenaars, kunstnijveraars en fotografen. Teksten in het Nederlands en Engels. 2010. ISBN 978-90-72905-55-0
  • Niels Cornelissen. Armando Brakman Mutsaers. Over literatuur en filosofie, 2012. Ook verschenen als proefschrift Universiteit Leiden ISBN 978-90-8687-088-2
  • Bep Biekart. Armando bibliografie. 2012
  • Hans den Hartog Jager & Christian Ouwens, ARMANDO armando. Rotterdam: Uitgeverij Christian Ouwens, 2015. ISBN 9789490291037
  • Werner van den Belt. Armando. Alle beelden. 2017 ISBN 978-94-6226-198-3

Zie ook

Zie de categorie Armando van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Dit artikel is uitgegeven door Wikipedia. De tekst is beschikbaar onder Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0, tenzij anders vermeld. Voor de mediabestanden kunnen aanvullende voorwaarden gelden.