Arbois

Arbois

Gemeente in Frankrijk
Situering
Regio	Bourgogne-Franche-Comté
Departement	Jura (39)
Arrondissement	Lons-le-Saunier
Kanton	Arbois
Coördinaten	46° 54′ NB, 5° 46′ OL
Algemeen
Oppervlakte	45,42 km²
Inwoners (1 januari 2023)	3.114[1] (69 inw./km²)
Hoogte	246 - 613 m
Overig
Postcode	39600
INSEE-code	39013
Website	Officiële website
Detailkaart
Locatie in Frankrijk Jura
Foto's
Brug der Capucijnen (achttiende eeuw) en kerk Saint-Just
Gemeentehuis
Portaal    Frankrijk

Arbois is een gemeente in het Franse departement Jura in de regio Bourgogne-Franche-Comté. De gemeente telde op 1 januari 2023 3.114^[1] inwoners, die Arboisiens worden genoemd. Arbois maakt deel uit van het arrondissement Lons-le-Saunier.

Arbois is het centrum van de wijnbouw in Jura. Jaarlijks, ter gelegenheid van de druivenoogst, wordt het feest van Biou gevierd.

Arbois viel in de middeleeuwen direct onder het gezag van de graaf van Bourgondië. De stad was toen al bekend voor zijn wijnbouw en in de loop van de twaalfde en dertiende eeuw verwierven de graven van Bourgondië de rechten over Arbois van de plaatselijke heren. In 1283 verleende graaf Otto IV stadsrechten aan Arbois. De stad werd bestuurd door vier schepenen (échevins of prud'hommes) die jaarlijks werden verkozen. Later kwam daar een raad van notabelen bij, de magistrat. Onder Maximiliaan van Oostenrijk kreeg Arbois in 1493 ook een burgemeester (maire of mayeur). Dit was de eerste schepen die de magistrat voorzat en ook militaire macht bezat. Er werd toen een stadhuis en ook een markthal gebouwd.

Arbois was een rijke stad en stond bekend om haar kwaliteitswijn die werd uitgevoerd tot in Frankrijk en Zwitserland. Op zijn twee jaarmarkten werd niet enkel wijn verhandeld, maar ook varkens en graan. In de stad waren een zestal kloosters waarvan het voornaamste en oudste de Saint-Justpriorij was, die afhing van de abdij van Saint-Claude. Verder was er vanaf de veertiende eeuw het kapittel van de Notre-Damekerk.

Aan het begin van de dertiende eeuw werd een eerste kasteel gebouwd. Al in 1270 werd Arbois ommuurd. Er was ook een grafelijk kasteel.^[2] Arbois was geen strategische vestingstad maar kende wel oorlogsgeweld. In de vijftiende eeuw werd de stad tot twee maal toe ingenomen door een Frans leger. Ook in 1595 moest de stad na een beleg capituleren voor een Frans leger. Om haar te behoeden voor plundering en vernieling moest de stad 11.000 gouden écu betalen aan koning Hendrik IV van Frankrijk. Tijdens de Dertigjarige Oorlog kende de stad ontberingen en oorlogsgeweld. Het stadhuis ging verloren in een brand. En in 1674 was er een nieuw beleg door een Frans leger. Vier jaar later kwam de stad samen met de Franche-Comté bij Frankrijk.

Er werd een nieuw stadhuis gebouwd en ook de jaarmarkten bleven doorgaan, maar hadden hun internationale uitstraling tijdens de middeleeuwen toen al verloren. Omdat de stadsmuren geen militair nut meer hadden, werden ze afgebroken.^[3]

Op het einde van de negentiende eeuw werd Arbois getroffen door de druifluis, maar de wijnbouw herstelde.^[4]

De oppervlakte van Arbois bedroeg op 1 januari 2023 45,42 vierkante kilometer; de bevolkingsdichtheid was toen 68,6 inwoners per km². De Cuisance stroomt door de gemeente.

De onderstaande kaart toont de ligging van Arbois met de belangrijkste infrastructuur en aangrenzende gemeenten.

In een eerste volkstelling in 1657 telde Arbois (de binnenstad en zijn zes buitenwijken) 1039 inwoners. Dat was meer dan in Poligny (589) en Lons (924), maar minder dan in Salins (4.441). In 1790 telde Arbois 6.921 inwoners.^[3]

Onderstaande figuur toont het verloop van het inwonertal (bron: INSEE-tellingen).

Arbois is het centrum van de wijnbouw in Jura en heeft 900 ha aan wijngaarden.^[5] De sector kende moeilijke tijden in de jaren 1990 en is in de jaren 2010 grotendeels overgeschakeld op de biologische landbouw. Arbois is sinds 1936 een Appelation d'Origine Contrôlée (AOC) en enkel vijf druivenrassen mogen worden gebruikt voor de productie van Arbois-wijn: poulsard, trousseau en pinot noir voor de rode wijn en chardonnay en savagnin voor de witte wijn. De vin de voile gemaakt met savagnin-druiven wordt op vat gerijpt om een gele wijn te leveren. Ook wordt in Arbois gesuikerde wijn (vin de paille) en likeur gemaakt. In het centrum zijn er verschillende wijnkelders.

Ook het toerisme is belangrijk en Arbois heeft een toerismekantoor. Jaarlijks wordt op de eerste zondag van september, rond de feestdag van de heilige Justus van Lyon, het feest van Biou gevierd.^[4]

In de gemeente staat het spoorwegstation Arbois.

Arboise is een kleine stad, gekenmerkt door de geelachtige natuurstenen muren en de rode daken van de huizen en de 44 meter hoge toren van de de Église Saint-Just.

Van 1270 tot 1674 was Arbois versterkt door vestingmuren. Een overblijfsel hiervan is de 17 meter hoge, vierkanten Tour Gloriette (dertiende eeuw).^[6] Aan de Église Saint-Just (twaalfde eeuw) werd een weertoren gebouwd ter verdediging. In het Château Pécauld is het Musée de la Vigne et du Vin du Jura ingericht, een museum over de wijnbouw en de wijnen in Jura. Het middeleeuwse Château Pécauld maakte deel uit van de versterkingen van Arbois.

Louis Pasteur woonde in zijn jeugd in Arbois. Het huis waar hij woonde is omgevormd tot een museum.^[7] Voor de Notre-Damekerk (omgevormd tot feestzaal) staat een standbeeld van Pasteur.

De Cave de la Reine Jeanne is een wijnkelder uit de veertiende eeuw met gotische gewelven die beschermd is als monument historique.^[4]

• 
  Église Saint-Just
• 
  Tour Gloriette
• 
  Château Pecauld
• 
  Arbois met de rivier Cuisance
• 
  Standbeeld van Louis Pasteur

Arbois wordt genoemd in het chanson 'Le dernier repas' (1964) van Jacques Brel: "(...) Et je veux qu'on y boive / En plus du vin de messe / De ce vin si joli / Qu'on buvait en Arbois."

• (fr) Statistische informatie op de website van het Franse bureau voor statistiek INSEE

Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Arbois op Wikimedia Commons.