Anton van Duinkerken

Anton van Duinkerken
Anton van Duinkerken ontvangt de Constantijn Huygens-prijs (1960)
Persoonsgegevens
Volledige naam	Wilhelmus Johannes Maria Antonius Asselbergs
Pseudoniem(en)	Anton van Duinkerken
Geboortedatum	2 januari 1903
Geboorteplaats	Bergen op Zoom
Overlijdensdatum	27 juli 1968
Overlijdensplaats	Nijmegen
Geboorteland	Nederland
Opleiding en beroep
Beroep	criticus, dichter, essayist, hoogleraar
Oriënterende gegevens
Jaren actief	1927-1968
Erkenning en lidmaatschap
Lid van	Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren
Werken in collectie	Museum de Scheper,[1] NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, Museon-Omniversum[2]
Prijzen en onderscheidingen	P.C. Hooft-prijs (1966),[3] Constantijn Huygens-prijs (1960),[4] Literatuurprijs van de gemeente Hilvarenbeek (1968), Debutantenprijs van de Maatschappij der Nederlandse Letteren (1933)[5]
Dbnl-profiel
(en) IMDb-profiel
Portaal    Literatuur

Wilhelmus Johannes Maria Antonius (Willem) Asselbergs, beter bekend onder zijn pseudoniem Anton van Duinkerken (Bergen op Zoom, 2 januari 1903 – Nijmegen, 27 juli 1968) was een Nederlandse dichter, essayist, hoogleraar, redenaar en literatuurhistoricus. In 1960 ontving hij de Constantijn Huygens-prijs en zes jaar later de P.C. Hooft-prijs.

Op negenjarige leeftijd ging Asselbergs naar het internaat Huize Ruwenberg te Sint-Michielsgestel, waar Frans de voertaal was. Op zijn twaalfde ging hij naar het klein-seminarie IJpelaar te Ginneken (thans Breda), het klein-seminarie van het bisdom Breda.^[6]

Op het grootseminarie begon hij met schrijven, maar kennelijk beviel dit de rector niet, want hij kreeg een schrijfverbod opgelegd. Schrijven was voor hem echter wezenlijk en dermate belangrijk dat hij in een crisis geraakte. Vlak voor zijn priesterwijding verliet Asselbergs gebroken het seminarie.^[7]

In 1929 verhuisde hij van Bergen op Zoom naar Amsterdam. In de jaren dertig en veertig schreef Van Duinkerken (zoals hij zichzelf voortaan noemde) voor het katholieke dagblad De Tijd. Hij werd aanvoerder van de katholieke jongeren die zich verenigd hadden rond het letterkundig tijdschrift De Gemeenschap. Van Duinkerken werd in die tijd ook bekend door zijn pennenstrijd met Menno ter Braak over geloof en rede,^[8] alsmede door zijn radicale afwijzing van het nationaalsocialisme (Ballade van den katholiek).

Evenals Simon Vestdijk en een aantal andere vooraanstaande Nederlanders die door de Duitse bezetter wegens hun invloed als gevaarlijk werden beschouwd, werd hij gegijzeld in het kamp Sint-Michielsgestel. Hij verbleef er in 1942 bijna acht maanden.

Vanaf 1952 tot aan zijn dood was hij hoogleraar Nederlandse Letterkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Daarvoor moest hij zijn lidmaatschap van de Partij van de Arbeid opgeven.^[9] Hij manifesteerde zich aan de universiteit ook als bestuurder; in 1964-1965 was hij rector magnificus.

De manier waarop Van Duinkerken zijn laatste ziekbed verdroeg, onder andere ten overstaan van Jan Engelman, heeft volgens Michel van der Plas (In de kou) op velen die hem bezochten indruk gemaakt, deels door zijn mildheid en religieus gefundeerd optimisme, deels ook door de afschuwelijke pijn die hij welbewust doorstond.

Anton van Duinkerken was gehuwd met Leonie Judith Anna Arnolds. Hij is vader van kunsthistoricus Fons Asselbergs en kunstschilder Gustave Asselbergs en oudoom van schrijfster Hanna Bervoets.

Van Duinkerkens poëzie heeft een traditionele vorm, een soms vertellende, soms betogende, altijd inhoudelijk gedachtenrijke zo niet overladen stijl, met daaronder een sterke, warme, soms wat melancholische gevoelstoon. Zijn proza, dikwijls essayistisch van aard, kenmerkt zich door een krachtige retorische stijl, een zekere breedvoerigheid en buitengewone eruditie.

• 1927 - Onder Gods ogen. Gedichten (Digitale versie)
• 1928 - Verdediging van carnaval (Digitale versie)
• 1928 - Het letterkundig onderwijs op onze middelbare scholen (een polemiese briefwisseling) door Anton van Duinkerken en Gerard Knuvelder (Digitale versie)
• 1928 - De Ravenzwarte (Digitale versie)
• 1929 - Hedendaagse ketterijen (Digitale versie) (heruitgebracht in 1946)
• 1929 - Roofbouw. Heruitgave van verspreid werk (Digitale versie)
• 1929 - Vertelsel in de hut (Digitale versie)
• 1930 - Achter de vuurlijn (Digitale versie)
• 1930 - Lyrisch labyrinth. Een bundel gedichten, waarin opgenomen de tweede druk van Onder Gods ogen (Digitale versie)
• 1930 - Wij en de politiek. Om hart en vurigheid. Antwoord aan Mr. A.P. Peters uitgesproken op de bijeenkomst ter eventueele oprichting van een katholiek verbond der jongeren (Digitale versie)
• 1930 - Hedendaagsche kerstlyriek van katholieke dichters (Verzameld)
• 1931 - Groot Nederland en wij. Bevat: 1. Het Zuiden in Rijks-Nederland. 2. Vlaanderen en de Vlaamsche strijd (toespraak) (Digitale versie)
• 1931 - Het wereldorgel. Gedichten
• 1932 - Katholiek verzet (Digitale versie)
• 1932-1939 - Bloemlezing uit de katholieke poëzie van de vroegste tijden tot heden (Digitale versie)
• 1933 - Welaan dan, beminde gelovigen (Digitale versie)
• 1933 - De beweging der jongeren (Digitale versie)
• 1934 - Twintig tijdgenooten. Nederlandsch proza na 1930 (Digitale versie)
• 1935 - De menschen hebben hun gebreken (Digitale versie)
• 1936 - In Holland staat een huis. Tezamen met M. Nijhoff. Uitgave ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernard, opgevoerd door de Amsterdamsche Tooneelvereeniging (Digitale versie)
• 1936 - Hart van Brabant (Digitale versie)
• 1936 - Katholicisme en nationaalsocialisme (Digitale versie)
• 1936 - Voor vrijheid en democratie, door Anton van Duinkerken, J.J.R. Schmal, H. Brugmans. De drie toespraken gehouden op de eerste landelijke bijeenkomst op 3 maart 1936 te Amsterdam (Digitale versie)
• 1936 - Een tweede Spanje? (Digitale versie)
• 1937 - Het christendom. Twee getuigenissen in polemischen vorm. Bevat: Menno ter Braak's Van oude en nieuwe christenen door Anton van Duinkerken; Anton van Duikerken's Verscheurde christenheid door Menno ter Braak (Digitale versie)
• 1937 - Wordt Nederland een tweede Spanje? (Digitale versie)
• 1937 - Verscheurde christenheid (Digitale versie)
• 1938 - Anton van Duinkerken. Bloemlezing uit zijn gedichten, samengesteld en ingeleid door Martien Beversluis (Digitale versie)
• 1938 - God en de cultuur (Digitale versie)
• 1938 - Twee vierkante meter (Digitale versie)
• 1941 - Legende van den tijd (Digitale versie)
• 1941 - Voorbijgang, met tekening van C.A.B. Bantzinger, in Orpheus-serie nr. 4, uitgever A.A.M. Stols
• 1941 - Verzen op kerstmis (Digitale versie)
• 1941 - Nederlandsche vromen van den nieuwe tijd (Digitale versie)
• 1941 - Ascese der schoonheid. Een commentaar op de poëzie van A. Roland-Holst (Digitale versie)
• 1941 - Nederlandsche vromen van den nieuwen tijd (Digitale versie)
• 1942 - Historisch kaartspel. Even genoeglijk als leerrijk. Waardoor men in aanraking komt met de voornaamste personen uit de geschiedenis der provincie Noord-Brabant (Digitale versie)
• 1942 - Concentratiekamp
• 1943 - Nieuw-Nederlandsch lied (Digitale versie)
• 1944 - Waaiend pluis (Digitale versie)
• 1944 - Drievuldige begroeting (Digitale versie)
• 1944 - Bescheiden gastgeschenk (Digitale versie)
• 1944 - Bij de geboorte van Henri Philip Mayer op 3 augustus 1944 (Digitale versie)
• 1945 - Het tweede plan. Jacob Cats, Jan Vos, Adriaan Loosjes, Nicolaas Beets, C. S. Adama van Scheltema (Digitale versie)
• 1945 - Undique Carmina Sonant; twaalf vertaalde gedichten (Digitale versie)
• 1946 - Het vierenswaardig wonder
• 1946 - Ascese der schoonheid
• 1946 - Tobias met den engel; Binnen den tijd; Bezuiden Valencijn; Onder de bloeiende jasmijn (Digitale versie)
• 1946 - Verzen uit St. Michielsgestel. Legende van den wederkeer
• 1946 - Het erfdeel van de vreugdebloem (Digitale versie)
• 1946 - Wereldhistorie per post. Een verzameling brieven uit alle tijden, bijeengebracht en ingel. door Anton van Duinkerken (Digitale versie)
• 1946 - Het vierenswaardig wonder (Digitale versie)
• 1947 - Waarom ik zo denk... het katholieke leven van 1918 tot 1940 (Digitale versie)
• 1948 - Begrip van Rome (Digitale versie)
• 1948 - Geschiedenis van Sinterklaas
• 1949 - Nicolaus van Milst, 1645-1706 (Digitale versie)
• 1949 - Antoon Coolen. Een inleiding tot zijn werk. Met enkele teksten, handschrift, portretten en een bibliographie (Digitale versie)
• 1951 - Mensen en meningen
• 1951 - Veertig jaar katholieke uitgeverij
• 1952 - Het tijdperk der vernieuwing van de Noordnederlandse letterkunde
• 1955 - Onderlinge verstandhouding. Anton van Duinkerken, Gabriël Smit, Michel van der Plas; ingeleid door Karel Meeuwesse.
• 1955 - Over de blijvende waarde van verzetspoëzie. Rede uitgesproken t.g.v. de uitreiking van 2-jaarlijkse prijzen door de Stichting Kunstenaarsverzet 1942-1945 in het Stedelijk Museum te Amsterdam op 12 februari 1955.
• 1957 - Twee vierkante meter, De Wereldbibliotheek-Vereniging, Paas-geschenk, illustraties: A. van Leusden
• 1957 - Beeldenspel van Nederlandse dichters
• 1958 - Guido Gezelle 1830-1899
• 1958 - De dichter en de ouderdom
• 1960 - Vlamingen. Een bundel opstellen over het letterkundig leven in Vlaanderen
• 1960 - Noord-Brabant. Edel en schoon
• 1962 - Verzamelde geschriften
  • I: Vertelling en vertoog
  • II: Debat en polemiek
  • III: Historie en kritiek
• 1964 - Brabantse herinneringen
• 1966 - Festoenen voor een kerkportaal
• 1967 - Gorter, Marsman, Ter Braak
• 1968 - De stijl van Elkerlijk
• 1968 - Nijmeegse colleges
• 1969 - Bescheiden gastgeschenk

• 1928 - De kreet van Abels bloed van Ernest Hello; bloemlezing, samengesteld en uit het Frans vertaald door Anton van Duinkerken (Digitale versie)
• 1929 - Paapse stoutigheden. Essays en novellen van Sigrid Undset; verzameld en vertaald uit het Noors door Anton van Duinkerken (Digitale versie)
• 1930 - Verhandeling over de liefde tot God. Vert. van: De dilligendo Deo van Sint Bernard (Digitale versie)
• 1936 - Het Christendom bedreigd door rassenwaan en Jodenhaat. Een internationaal protest. Vert. van: Die Gefährdung des Christentums, 1935. Vertaling uit het Duits van Anton van Duinkerken
• 1938 - Verweerschrift; Brief in den regen van Bernardus van Clairvaux; ingel. en vert. door Anton van Duinkerken (Digitale versie)
• 1943 - St. Bernard, vert. uit het Latijn en ingel. door Anton van Duinkerken (Digitale versie)
• 1945 - Kerk in bladergroen. Vert. van: L'église habillée de feuilles van Francis Jammes ; vert. en ingel. door Anton van Duinkerken (Digitale versie)
• 1946 - Odysseus hartsgeheim. Vert. van: Le mystère d'Ulysse van Charles Maurras, 1923; vert. uit het Frans door Anton van Duinkerken (Digitale versie)
• 1946 (= 1949) - Mariapreeken van Bernardus van Clairvaux; ingel. en vert. uit het Fransch door Anton van Duinkerken (Digitale versie)

• H.A. Gomperts. Catastrofe der scholastiek. Anton van Duinkerken contra Menno ter Braak, 1940 (Digitale versie)
• Overzichtsartikel door Michiel van Kempen, 'Anton van Duinkerken.' In: Kritisch Literatuur Lexicon, afl. 57, mei 1995. (biografie, beschouwing, uitvoerige primaire en secundaire bibliografie)
• Theo Kroon, Anton van Duinkerken. Zutphen: Terra, (1983)
• André Roes, 'Een schaduw die verschuift; Leven en werk van de jonge Anton van Duinkerken. Baarn: AMBO, 1984.
• Michel van der Plas, Daarom, mijnheer, noem ik mij katholiek; Biografie van Anton van Duinkerken (1903-1968). Amsterdam/Tielt: Anthos/Lannoo, 2000.
• Maria Elisabeth Polman, De keerzijde van het leven; Anton van Duinkerken als literatuurcriticus bij De Tijd (1927-1952). Nijmegen: Valkhof Pers, 2000.
• Mariëlle Polman (red.), Anton van Duinkerken; een veelomvattend mens. Tilburg: Stichting Zuidelijk Historisch Contact Tilburg, 2003.
• Jeroen Brouwers, Verguld met deze Cappa. Den Haag: Statenhofpers, 2019.
• Div. auteurs, Herinneringen aan Anton van Duinkerken. Bergen op Zoom: Boekhandel Van der Kreek, 2003.

• Biografieën, werken en teksten bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)
• Biografie in het Biografisch Woordenboek van Nederland
• Website Anton van Duinkerken
• Biografie op Brabantserfgoed.nl
• Stichting Anton van Duinkerken Nu
• Website van de Anton van Duinkerken school in Bergen op Zoom