Anita Leeser-Gassan

Anita Leeser-Gassan
Algemene informatie
Geboortedatum	17 september 1935
Geboorteplaats	Amsterdam
Overlijdensdatum	28 oktober 2025
Overlijdensplaats	Amsterdam
Begraafplaats	Joodse begraafplaats van Muiderberg
Werk
Beroep	jurist, advocaat, kinderrechter
Werkgever(s)	Rechtbank Amsterdam, Gassan Diamonds, VARA
Studie
School/universiteit	Universiteit van Amsterdam
Religie
Religie	jodendom
Familie
Echtgenoot	Rolf Leeser
Persoonlijk
Talen	Nederlands, Hebreeuws
Plaats van gevangenschap	Kamp Westerbork, Bergen-Belsen
Diversen
Deelnemer aan	Marathoninterview
Prijzen en onderscheidingen	Ridder in de Orde van Oranje-Nassau
De informatie in deze infobox is afkomstig van Wikidata. U kunt die informatie bewerken.

Anita Beatrix Leeser-Gassan (Amsterdam, 17 september 1935 – aldaar, 28 oktober 2025) was een Nederlands jurist. Ze werd daarbij vicevoorzitter van de Rechtbank Amsterdam en benoemd tot ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Ze was dochter van Carolina Biet (1913-1975) en diamantslijper Samuel Gassan. Haar ouders scheidden in 1942. Vader en vriendin vluchtten, moeder en dochter doken onder. Moeder was enige tijd secretaresse bij de Joodse Raad voor Amsterdam.^[1] Ze werden in 1944 verraden en opgesloten bij de Sicherheitsdienst in de Euterpestraat. Vandaaruit werden ze opgesloten in het Huis van Bewaring aan de Weteringschans. Via Kamp Westerbork werden moeder en dochter verder gedeporteerd naar concentratiekamp Bergen-Belsen. Vader had inmiddels Paraguayaanse paspoorten weten te regelen, waardoor ze niet verder naar bijvoorbeeld Auschwitz gezonden werden. In Bergen-Belsen leed Anita aan tyfus, maar mede het horen van joodse liedjes sleepte haar er doorheen. Toen de geallieerden oprukten ging het tweetal op transport op het Verloren transport, die uiteindelijk in Tröbitz door die geallieerden werd stilgezet, bevrijding volgde. Vader ging na de Tweede Wereldoorlog op zoek en vond de twee terug in Eindhoven en stichtte Gassan Diamonds. Anita was op haar twintigste getrouwd (1955) met voetballer Rolf Leeser. Ze ontmoette hem in een sportzaak; later zou hij een aantal modezaken leiden. Een echtscheiding volgde in 1976; ze bleef haar huwelijksnaam aanhouden. Hij overleed in 2008. Het paar kreeg twee zonen, Benno Leeser en Guy Leeser gingen (weer) verder in de diamantwereld. Moeder bleef er ook als commissaris aan verbonden; ze had al tijdens haar jeugd een opleiding gehad om diamanten uit te tekenen (voordat er bewerkt werd).

Haar beroepsopleiding volgde aan de Universiteit van Amsterdam (doctoraal 1959), waarna ze advocaat werd. Ze speelde een rechtbankgriffier in VARA-TV rechtbank, later zou ze er ook productiewerk voor verrichten. Na zestien jaar advocaat te zijn geweest, ging ze aan de andere kant werken; ze werd kinderrechter. Daarbij kreeg ze te maken met kinderen die één vergrijp hadden gepleegd, maar een aantal werd toch draaideurcrimineel. De functie van kinderrechter bracht met zich mee dat ze ook een soort maatschappelijk werkster werd. Ze moest voor kinderen die onder toezicht kwamen te staan uitzoeken wat het beste resultaat zou geven: opvang in pleeggezin, instelling en in het ernstigste geval inrichting. In die hoedanigheid raakte ze bevriend met hoogleraar psychiatrie Jan Swinkels. Ze zou uitgroeien tot vicevoorzitter van de Rechtbank Amsterdam. Binnen die rechtbank was ze een zo gewaardeerd collega, zodanig dat die collega’s rekening hielden met haar oorlogsverleden; er werd bijvoorbeeld geen gestreepte kleding gedragen.

Over haar oorlogsverleden sprak ze tijdens een vraaggesprek van de Shoah Foundation van Steven Spielberg, maar ook wel in schoolklassen of in gesprekken met hier gestrande vluchtelingen. Ze deed dat tot op latere leeftijd. In 2003 werd ze ondervraagd oor Irene Houthuijs voor Marathoninterview. Met journaliste Loes de Fauwe probeerde ze te achterhalen wat haar uitspraken tot gevolg hadden, bleef het bij die ene misdaad of groeide hij of zij uit tot “zware jongens”. De weerslag daarvan is te lezen in Een moeilijke jeugd (2010).

Haar negentigste verjaardag vierde ze met vrienden, collegae maar ook bijvoorbeeld haar onderduikfamilie in Hotel Rosewood, dat net haar deuren had geopend in het voormalige Paleis van Justitie aan de Prinsengracht. Ze overleed ruim een maand later op negentigjarige leeftijd in haar slaap en werd begraven op de Joodse Begraafplaats Muiderberg.