Anita Berber
Anita Berber (Leipzig, 10 juni 1899 – Berlijn, 10 november 1928) was een Duitse danseres, toneelspeelster, filmster, model en naaktdanseres. Zij werd een icoon van de Berlijnse cultuur uit de "roaring twenties" van de twintigste eeuw.
Jeugd
Haar vader, een violist, had haar moeder en haar al in 1902 verlaten en Lucie, haar moeder, werkte als cabaretzangeres in Berlijn. Berber werd daarom naar haar grootmoeder in Dresden gestuurd om daar op te groeien. In eerste instantie stuurde haar gegoede oma haar naar een meisjesschool, maar op haar vijftiende trok ze naar Berlijn om daar theater en dans te leren.[1][2][3]
Berlijn
De danslessen wierpen al snel hun vruchten af en na twee jaar trad ze op als balletdanseres in Berlijn, waarna in 1919 een Duitse tour volgde. Van daar was de stap naar het witte doek, dat stilistisch nauw verwant was, snel gemaakt. Ze speelde tussen 1918 en 1922 in 26 films, maar werd al snel van de filmsets geweerd vanwege haar cocaïneverslaving, die haar aanwezigheid op de filmset onhoudbaar maakte.[2][4]
Lesbische scène
In 1919 besloot Berber te trouwen met Eberhard von Nathusius (1895–1942)) om zich los te maken van haar moeder. Al in 1921 verliet ze haar man om te gaan leven met een nieuwe partner Susi Wanowski. In die periode trad ze regelmatig op in lesbische gelegenheden die Berlijn rijk was.[2] Volgens geruchten zou Berber zelfs een korte affaire met Marlene Dietrich hebben gehad. In deze context is haar werk in de film Anders als die Andern zeer relevant, een van de eerste films die homoseksualiteit positief verbeeldde.[5]
Naaktdansen
In de jaren 1920 kreeg Berber steeds meer de reputatie van een wilde wervelwind. Ze begon in deze periode ook naakt te dansen, onder meer in de naaktrevue van Celly de Reydt. Voor haar had dit een veel minder erotische connotatie had dan veelal gedacht wordt. Hierin was ze vergelijkbaar met Lola Bach, die in een verdediging van haar naaktdansen aanvoerde dat het om kunst ging.[6] In Berbers geval was het nauw verbonden met euritmie en de reformbeweging. Als haar kunst enkel als erotisch werd ervaren en niet werd beleefd als kunstzinnige uiting, kon dit haar erg boos maken. Toch zou ze dit steeds meer ervaren; vanaf 1924 was kunstzinnig naakt in Duitsland 'uit' en werd er enkel nog naakt gedanst omwille van het erotische aspect. Vanaf dat moment danste Berber nog wel, maar vaak gekleed.[2][5]
In 1922 trouwde Berber met haar danspartner Sebastian Droste. Hij stond net als zij bekend als wild, danste ook naakt en gebruikte net als zij het makkelijk verkrijgbare cocaïne, waarover zij samen het dansstuk Cocaine maakten. Droste was ook haar manager, maar schoot op dat gebied tekort. Niet alleen stapelden de schulden zich op, ook een rechtszaak en andere schandalen zorgden er uiteindelijk voor dat ze een acteerverbod kregen. Droste nam daarop de benen en stal al Berbers waardevolle sieraden en bontjassen. Hij vertrok naar Amerika met de opbrengst, na tien maanden huwelijk.[2]
Overlijden
Berber scheidde van Droste en trouwde in 1924 met de Amerikaanse danser Henri-Chátin Hoffman. Vanaf 1925 danste ze in Duitsland veelal gekleed, wat ze in 1926 voortzette tijdens een reeks optredens in Nederland.[2][5] Hoffman en Berber trokken naar het Midden-Oosten om daar op te treden. In Syrië stortte Berber in tijdens een optreden in Damascus. Ze ging terug naar Berlijn, waar al snel bleek dat ze tuberculose had. Daaraan was ook Droste eerder overleden. Een week lang streed ze tegen de dodelijke ziekte, waarna ze volgens het verhaal zich opmaakte, zei "De kerel mag me hebben", en op 29-jarige leeftijd stierf.[1]
Schilderij
In 1925 schilderde Otto Dix de toen internationaal beroemde Anita Berber, tegen een rode achtergrond en gekleed in een nauwsluitende rode jurk. In 1991 drukte de Deutsche Bundespost het schilderij op een postzegel af.
Filmografie
Anita Berber trad op als filmactrice tussen 1918 en 1924, met een laat dansoptreden in 1925. Ze werd ontdekt door Richard Oswald. Ze werkte samen met Conrad Veidt, Paul Wegener, Reinhold Schünzel, Hans Albers, Emil Jannings, Alexander Granach, Albert Bassermann en Wilhelm Dieterle.
- 1918: Das Dreimäderlhaus
- 1918: Dida Ibsens Geschichte
- 1919: Die Reise um die Erde in 80 Tagen
- 1919: Anders als die Andern
- 1919: Die Prostitution – Das gelbe Haus
- 1919: Peer Gynt – Peer Gynts Wanderjahre und Tod
- 1919: Unheimliche Geschichten – Grausige Nächte
- 1920: Der Graf von Cagliostro
- 1920: Nachtgestalten
- 1920: Der Schädel der Pharaonentochter
- 1920: Der Falschspieler
- 1920: Yoshiwara, die Liebesstadt der Japaner
- 1921: Die Nacht der Mary Murton
- 1921: Verfehltes Leben
- 1921: Die Goldene Pest
- 1921: Lucifer
- 1922: Dr. Mabuse, der Spieler 1e deel – Ein Bild der Zeit (regie Fritz Lang); Kort optreden als Aud Egede-Nissens dubbelganger als danseres Cara Carozza
- 1922: Im Kampf mit einem unsichtbaren Feind
- 1922: Lucrezia Borgia
- 1922: Schminke
- 1922: Die vom Zirkus
- 1923: Ja, wenn der Strauß an Walzer spielt!
- 1923: Die Drei Marien und der Herr von Marana
- 1923: Irrlichter der Tiefe
- 1923: Wien, du Stadt der Lieder
- 1923: Moderne Tänze/Tänze des Grauens, des Lasters und der Ekstase (korte documentairefilm)
- 1925: Ein Walzer von Strauß (alleen dans Astarte uit Irrlichter der Tiefe)
Biografie
- Arie de Jongh: Anita Berber. Weimar danseres in Nederland. Soesterberg, Uitgeverij Aspekt, 2024. ISBN 9789464872255
- 1 2 Iken, Katja, Die Skandalnudel der Zwanzigerjahre. Der Spiegel (21 januari 2020).
- 1 2 3 4 5 6 Iconische naaktdanseres Anita Berber deed in 1926 ook het ‘preutse’ Nederland aan. Historiek (9 december 2024).
- ↑ Toler, Pamela, Anita Berber: Dance Hard, Die Young. History in the Margins (21 mei 2024).
- ↑ Aldrich, Robert en Wotherspoon, Garry (ed.) (2002). Who's who in gay & lesbian history, p. 60.
- 1 2 3 Anita Berber, Sebastian Droste and the 'Dances of vice, horror and extasy'. Side Reel Press extras (november 2012).
- ↑ "Gemengde Berichten - Te Berlijn", Groninger Krant, 3 februari 1922.
