Algol-veranderlijke
Een Algol-veranderlijke is een klasse eclipserende dubbelster die vergelijkbaar is met het prototype van deze klasse, β Persei (Beta Persei, Algol). In een Algol-veranderlijke zijn beide sterren bijna bolvormig zodat het tijdstip van begin en einde van de eclips goed gedefinieerd is. De hoofdcomponent is meestal een hoofdreeksster die zich ver binnen zijn Rochelob bevindt. De andere component is of eveneens een hoofdreeksster (dit wordt een detached dubbelster genoemd), of een geevolueerde ster die zijn Rochelob vult, wat een semi-detached dubbelster genoemd wordt.
Wanneer de koelere component zich gezien van de aarde voorlangs de warmere component beweegt en een deel van het licht daarvan blokkeert verminderd de totale helderheid van de dubbelster tijdelijk. Dit is het primaire minimum van de dubbelster. De totale helderheid verminderd ook wanneer de warmere component voorlangs de koelere component beweegt, maar minder; dit wordt het secundaire minimum genoemd.
De periode, of tijd tussen twee primaire minima, is erg regelmatig over niet te lange tijd (maanden tot jaren), omdat deze wordt bepaald door de omloopbaan van de dubbelster. Bij de meeste Algol-veranderlijken is de afstand tussen beide componenten niet heel groot en daarom zijn hun perioden kort (typisch een paar dagen). De kortste bekende periode is 0,1167 dagen (~2:48 uur, HW Virginis); de langste is 9892 dagen (27 jaar, Epsilon Aurigae). Over langere tijd kunnen de perioden door verschillende effecten veranderen:
- In sommige Algol-veranderelijken kan massa-overdracht tussen twee componenten een gelijkmatige toename in periode veroorzaken.
- Als een van de componenten magnetisch actief is kan het Applegate-mechanisme herhaalde veranderingen in de de periode veroorzaken met ∆P/P ≈ 10−5.
- Magnetische afremming of de invloed van een derde ster in een heel excentrische baan kunnen grotere veranderingen in periode veroorzaken.
De componenten van Algol-veranderlijken zijn bolvormig of in geringe mate ellipsoïdaal. Dit onderscheid deze veranderlijken van beta Lyrae-veranderlijken en W Ursae Majoris-veranderlijken, waar de afstand tussen de componenten zo klein is dat de zwaartekracht beide sterren kan deformeren.
Meestal is de amplitude van de helderheidsvariatie van de orde van een magnitude; de grootste bekende variatie is 3,4 magnituden (V342 Aquilae). De componenten kunnen elke spectraalklasse hebben, hoewel in de meeste gevallen de helderste component spectraalklassa B, A, F, of G heeft.
De variabiliteit van Algol, het prototype van deze klasse veranderlijke sterren is ontdekt door Geminiano Montanari in 1667. Het mechanisme van de variabiliteit werd voor het eerst correct beschreven door John Goodricke in 1782.
Er zijn nu vele duizenden Algol-veranderlijken bekend. De General Catalogue of Variable Stars (2017) bevatte 3665 dan deze sterren (20,5% van alle veranderlijken).[1]
Voorbeelden
Andere voorbeelden van Algol-veranderlijken zijn:
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Algol variable op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.