Albatros (sigarenfabriek)

Albatros-oprichter Reint Harm Koning werd in 1865 in Nieuwe Pekela geboren als zoon van koopman Harm Koning.^[3] Hij trouwde in 1893 met Frouwina Meijer, die in hun huis aan het Pekelderdiep een kruidenierswinkel opende.^[4] In het achterhuis startte Koning zijn sigarenmakerij, waar hij in 1895 begon met 15 man personeel en sigaren maakte als de Paul Kruger, Generaal van Heutz en Heil den Boeren!.^[5][6]

De sigarenindustrie in Nederland behoorde ooit tot de belangrijkste ter wereld. De zaken liepen goed en in 1923 nam Koning een fabriekspand over en vestigde er een moderne sigarenfabriek.^[7] Daar werden in eerste instantie sigaren van het merk Albatros geproduceerd. In 1931 nam de tweede generatie Koning de leiding over het familiebedrijf over, toen Reint Harms zoons Harm Reints, Tammo Lubertus en Reint Koning eigenaar werden.^[8] In 1936 werd de fabriek verder uitgebreid onder architectuur van architect Jan Kruijer.^[9] Op 10 april 1939 overleed oprichter Reint Harms Koning op ruim 73-jarige leeftijd in Nieuwe Pekela.^[10]

Na de oorlog werd er meer en meer overgestapt op machinaal vervaardigde sigaren, met als gevolg dat dit banen kostte. De nadruk kwam op Champ Clark en Lugano te liggen, waarop de naam van de fabriek dan ook veranderd werd in Champ Clark. In 1947 werd het 50-jarig bestaan van de fabriek gevierd.^[2] In 1953 werd de firma R.H. Koning en Zonen omgezet in een naamloze vennootschap en kwam de derde generatie aan het roer te staan.^[11]

Pekela stond bekend om haar grote (stro)karton-industrie, met op het hoogtepunt in Oude Pekela wel negen fabrieken. De omstandigheden waren echter niet altijd even goed, waardoor er aan het eind van de jaren zestig verschillende stakingen plaatsvonden onder leiding van de communistische vakbondsleider Fré Meis.

Geïnspireerd door die stakingen legde ook het vrouwelijke personeel van de Champ Clark de werkzaamheden neer, nadat bleek dat bij een loonsverhoging voor hen de mannen nog steeds meer zouden verdienen. Door de staking in december 1969, de eerste vrouwenstaking voor gelijk loon in Nederland, kregen ze landelijke bekendheid als “de sigarenmeisjes van Nieuwe Pekela”. Het betrof een wilde staking, dus zonder steun van een vakbond. Na vier weken onderhandelen en tussenkomst van Meis, gaf de directie van de fabriek uiteindelijk toe en pakten ze het werk weer op. Zowel de mannen als de vrouwen gingen met 58 gulden per week fors meer verdienen.^[12]

In maart 2013 zond het televisieprogramma Andere Tijden van de NTR-VPRO een aflevering uit over de sigarenmeisjes van Pekela.^[12]

Als gevolg van een teruglopende vraag naar sigaren en tabak, de gestegen loonkosten en liquiditeitsproblemen, ging de fabriek in 1971 failliet.^[13] Er was nog hoop op een doorstart, maar die kwam uiteindelijk niet van de grond.^[14] De gemeente kocht het fabrieksgebouw in 1982 en sloopte het, om plaats te maken voor nieuwbouw. De straatnamen Clark Champ en Albatrosstraat herinneren nog aan de fabriek die daar heeft gestaan. Het voorhuis uit 1870 (en verhoogd in 1895), dat deels kantoor en deels woonhuis van de familie Koning was, bleef staan en werd het kantoor van de Landinrichtingsdienst. Het is nu een gemeentelijk monument met een woonhuis annex bejaardenhuis.^[15]

Het Kapiteinshuis Pekela in Nieuwe Pekela heeft verschillende voorwerpen en documenten van de historie van zowel het mannenkoor als de sigarenfabriek in hun collectie opgenomen.^[16]