't Hoekje (Westerkwartier)
Gehucht in Nederland  | |||
|---|---|---|---|
  | |||
| Situering | |||
| Provincie |  Groningen | ||
| Gemeente |  Westerkwartier | ||
| Coördinaten | 53° 18′ NB, 6° 18′ OL | ||
| Foto's | |||
 | |||
| Gezicht op de rotonde vanuit de richting Grijpskerk met rechts het voormalige café (2006) | |||
| |||
't Hoekje is een gehuchtj in de gemeente Westerkwartier in de Nederlandse provincie Groningen. Het ligt op een kruispunt tussen Grijpskerk (3,5 km), Kommerzijl (2 km), Lauwerzijl (2 km), Pieterzijl (3,3 km) en Munnekezijl (2 km). Het gehucht telt negen huizen, waaronder een vaste plantenkwekerij. De meeste huizen vallen onder het dorp Kommerzijl. Alleen het zuidelijkste huis (Waardweg 12) valt onder Grijpskerk.
Geschiedenis
't Hoekje ligt tegen de vroegere Waarddijk (noorddijk) van de 15e-eeuwse polder Ruigewaard. De landerijen waarop nu het westelijke deel van het Hoekje ligt behoorden in de late middeleeuwen tot het klooster Cusemer en waren vervolgens vanaf de reductie (1594) provincieland. Rond 1750 werd hier een boerderij gebouwd ('Konijneplaats') en verkocht de provincie het land aan deze boer.[1]
In de eerste helft van de 19e eeuw stonden op de plek van 't Hoekje de boerderij aan westzijde en 2 huizen aan oostzijde. In 1861 werd een weg langs de Waarddijk aangelegd.[2] In de jaren erna werd door timmerman Johannes (Rieuwerts) Kerkstra uit Burum een herberg met doorrit gebouwd aan oostzijde.[3][4] In 1876 werd de Waardweg vanaf Grijpskerk doorgetrokken naar de Nieuwe Ruigezandsterpolder (waar later Lauwerzijl verrees)[5], waardoor een kruispunt ontstond met de boerderij aan westzijde en de herberg de beide huizen aan oostzijde. De naam van het gehucht en de omringende streek werd tot ver in de 20e eeuw aangeduid als De Waarden of Quatre Bras, naar de oorspronkelijke naam van de herberg. De naam Quatre Bras staat nog vermeld op het transformatorgebouw bij het gehucht. Begin 20e eeuw duikt voor het eerst de naam 't Hoekje op als aanduiding voor het gehucht.
In 1908 werd de herberg overgedragen en kreeg deze de naam De Waarden. De volgende eigenaar bestierde er vanaf 1937 ook een kruidenierszaak en slijterij bij. Begin jaren 1970 bestond alleen het café nog. In 2006 overleed de laatste eigenaar bij een ongeluk. Begin 2008 kwam het café leeg te staan, waarna het na twee jaar leegstand op 30 augustus 2009 door onbekende oorzaak door een brand in de as werd gelegd. Een lege vlakte domineert sindsdien de plek.
De boerderij aan westzijde werd in 1874 bewoond door een boerengezin en een arbeidersgezin. Mogelijk werd het voorhuis van de boerderij toen gesplitst. In 1896 werd de boerderij gekocht door Kerkstra. Vervolgens werd de schuur gesloopt. Kerkstra liet begin 20e eeuw rond het oude voorhuis een aantal huizen bouwen (nr. 3-11). Een aantal daarvan waren van zeer slechte kwaliteit. In 1925 overleed Kerkstra en werden 7 arbeiderswoningen verkocht bij het gehucht.[6] De gemeente greep dit aan om na onderzoek door de gezondheidscommissie een aantal van deze woningen met steun van de provincie onbewoonbaar te verklaren[7][8], waarna ze werden gesloopt.
In 1952 had de gemeente Grijpskerk plannen voor een uitbreidingsplan voor het gehucht. In 1956 werden de woningen naast het café (nr. 2, 4 en 6) onbewoonbaar verklaard.[9] Het uitbreidingsplan werd vervolgens in 1957 echter niet doorgezet vanwege 'de minder gunstige ligging om bouwterreinen aan te kopen'.[10]
In de jaren 1990 werd een rotonde aangelegd op 't hoekje. In 1999 werd het al jaren leegstaande oude (dubbele) voorhuis van de vroegere boerderij gesloopt en vervangen door nieuwbouw.[1]
Gezicht op een aantal huizen bij 't Hoekje en de rotonde vanaf de Waardweg (Grijpskerk)
Gezicht op 't Hoekje vanaf de Ooster Waarddijk (Kommerzijl)
Rotonde vanaf de Ooster Waarddijk
Dijken en wateren
Langs 't Hoekje liep oorspronkelijk de Waarddijk, een zeedijk. Deze werd aangelegd in 1425, verzwaard in 1476 en deed dienst tot 1660, toen de zeedijk om de Waardsterpolder gereed kwam. Langs de zuidzijde van de Wester Waarddijk werd rond 1800 een waterloop gegraven (breedte: 3,7 meter) voor de scheepvaart (onder andere graan en turf) tussen Munnekezijl en het Hoekje, waarin vlak voor het Hoekje ten zuiden van de weg Westerwaarddijk een zwaaikom werd gemaakt. Deze waterloop, een zijtak van de Noorderried, is rond 1900 waarschijnlijk dichtgegooid. In de Ooster Waarddijk werden in de jaren 1920 coupures (doorgangen) gemaakt voor de landbouwers, waarbij er ruimtes werden gelaten voor het laten zakken van deuren, mocht het tot overstromingen komen. De weg ten zuiden van deze dijk, die in de richting van Kommerzijl loopt, was tot ver in de 20e eeuw bij elke boerderij verhoogd om de boeren ten zuiden van de weg de mogelijkheid te geven om in de landerijen aan overzijde van de dijk te komen. Achter de dijk loopt een tocht, waarover bij elke coupure een dam werd gelegd voor de boeren. Later werden deze coupures verbreed om ruimte te maken voor het modernere en grotere landbouwvervoer en werd de weg grotendeels geëgaliseerd. In de jaren 1970 en 1980 is een groot gedeelte van de dijk afgegraven om er landbouwgrond van te maken; het laatste deel werd gevormd door de dijk direct ten westen van het Hoekje. Het oostelijk deel dreigde vervolgens ook te worden afgegraven, maar na protest werd dit voorkomen. Het resterende deel van de dijk is nu beschermd.
Even ten westen van het plaatsje ligt over een restant van de Noorderried een brug uit 1802, het Piepke genaamd.
- 1 2 "Boerderij 58. Hoekje 7" in: Andel, P. van den et al. (2009), Boerderijenboek Grijpskerk en omstreken.
- ↑ Kaart van den geprojecteerden kunstweg in het noorden der Gemeente Grijpskerk. Beeldbank Groningen/Groninger Archieven (1861).
- ↑ Ernst Wolfgram (red.), Uit het Familie Album. Nieuwsblad van het Noorden (2-10-1982). Gearchiveerd op 15 februari 2022.
- ↑ De behuizing staat reeds aangegeven op de kadastrale kaart van 1876, toen de weg naar Lauwerszijl werd aangelegd. De herberg wordt genoemd in advertenties vanaf 1880. Kerkstra trouwde in 1876 en werd toen alleen timmerman genoemd. De herberg heette Quatre Bras (kruispunt). Vermoedelijk is deze daarom rond de aanleg van de nieuwe weg geopend.
- ↑ Kaart van de kunstweg van de 'herberg Quatre Bras' (gemeente Grijpskerk) naar Lauwerzijl en vervolgens door de Ruigezandsterpolder (Kadastraal uittreksel). Beeldbank Groningen/Groninger Archieven.
- ↑ Advertentie. Nieuwsblad van het Noorden p. 19, kol. 3, 3e adv. (10-10-1925). Gearchiveerd op 20 juli 2022.
- ↑ Gemeenteraden. Nieuwsblad van het Noorden p. 5, kol. 3 (19-02-1926).
- ↑ Onduidelijk is hoeveel. In een eerdere raadsvergadering in 1925 werd ervoor gekozen om 3 van de 7 onbewoonbaar te verklaren. In latere krantenartikelen worden geen aantallen meer genoemd.
- ↑ Raadsverslag Grijpskerk. Leekster courant p. 1, kol. 6 (07-01-1956).
- ↑ Raadsverslag Grijpskerk. Leekster courant p. 2, kol. 5-6 (23-03-1957).
· 
· 